Y sĩ YHCT có được mở tiệm thuốc không? Điều kiện pháp lý cần biết

Y sĩ y học cổ truyền có được mở tiệm thuốc không là câu hỏi thường gặp của người đang học hoặc đã tốt nghiệp trung cấp YHCT. Câu trả lời ngắn gọn là có thể, nhưng văn bằng y sĩ không đồng nghĩa với quyền tự động mở một cửa hàng bán mọi loại thuốc. Trong pháp luật hiện hành, “tiệm thuốc” không phải tên gọi pháp lý thống nhất. Cơ sở dự kiến mở có thể là nhà thuốc, quầy thuốc, cơ sở chuyên bán lẻ dược liệu, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền hoặc phòng chẩn trị y học cổ truyền. Mỗi mô hình chịu điều kiện khác nhau về văn bằng, thời gian thực hành, chứng chỉ hoặc giấy phép hành nghề, người phụ trách chuyên môn và giấy phép hoạt động. Vì vậy, trước khi thuê mặt bằng hay nhập hàng, y sĩ cần xác định rõ mình muốn kinh doanh dược liệu hay trực tiếp khám, kê đơn và cung ứng thuốc tại cơ sở khám chữa bệnh. Bài viết dưới đây phân biệt các hướng đi này theo Luật Dược hiện hành, Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 và văn bản hướng dẫn. Nội dung mang tính giáo dục, tham khảo; quy định và thủ tục thực tế có thể được cập nhật hoặc áp dụng khác nhau tùy hồ sơ, địa phương.

1. Y sĩ YHCT có thể mở loại cơ sở bán lẻ nào?

Điểm quan trọng đầu tiên là phải phân biệt cơ sở chuyên bán lẻ dược liệu, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền với nhà thuốc hoặc quầy thuốc thông thường. Nhà thuốc được phép bán nhiều nhóm thuốc nhưng người chịu trách nhiệm chuyên môn phải có bằng dược sĩ đại học và đáp ứng thời gian thực hành theo quy định. Quầy thuốc cũng đặt ra điều kiện về văn bằng ngành dược. Do đó, bằng y sĩ YHCT không đủ để một người đứng tên phụ trách chuyên môn cho nhà thuốc hoặc quầy thuốc bán thuốc hóa dược.

Đối với cơ sở chuyên bán lẻ dược liệu, thuốc dược liệu và thuốc cổ truyền, phạm vi văn bằng được chấp nhận rộng hơn. Khoản 4 Điều 18 Luật Dược quy định người chịu trách nhiệm chuyên môn có thể mang một trong các văn bằng được liệt kê tại Điều 13, trong đó có bằng trung cấp y học cổ truyền hoặc dược cổ truyền. Người này còn phải có thời gian thực hành chuyên môn phù hợp tối thiểu một năm tại cơ sở dược hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bằng YHCT và phải được cấp chứng chỉ hành nghề dược với phạm vi tương ứng.

Như vậy, y sĩ trung cấp YHCT có văn bằng phù hợp có khả năng đứng tên chuyên môn cho cơ sở chuyên bán lẻ dược liệu, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền. Tuy nhiên, điều đó chỉ đúng khi đáp ứng đủ điều kiện thực hành, chứng chỉ hành nghề dược và các yêu cầu đối với cơ sở. Văn bằng trung cấp y sĩ YHCT được cấp trước ngày 1 tháng 1 năm 2027 cũng thuộc trường hợp chuyển tiếp cần đối chiếu cụ thể khi làm thủ tục hành nghề khám chữa bệnh.

Cơ sở bán lẻ chuyên biệt phải bảo đảm điều kiện về địa điểm, bảo quản và truy xuất nguồn gốc.

Ảnh: Adrien Olichon / Pexels

Theo Nghị định 163/2025/NĐ-CP, cơ sở chuyên bán lẻ phải có địa điểm cố định, riêng biệt, chắc chắn, cao ráo, thoáng mát và cách xa nguồn ô nhiễm. Khu vực cùng trang thiết bị bảo quản phải phù hợp với yêu cầu ghi trên nhãn. Dược liệu độc phải được nhận diện và bảo quản riêng để tránh nhầm lẫn. Cơ sở cũng cần sổ sách hoặc biện pháp lưu giữ dữ liệu xuất nhập và truy xuất nguồn gốc.

• Chỉ được bán trong phạm vi dược liệu, thuốc dược liệu và thuốc cổ truyền đã đăng ký.
• Không được bán thuốc hóa dược, vắc xin, sinh phẩm hoặc nguyên liệu là dược chất, tá dược, vỏ nang.
• Thuốc kê đơn và dược liệu độc phải do người có trách nhiệm chuyên môn trực tiếp bán, tư vấn theo quy định.
• Nguồn hàng phải hợp pháp, có hóa đơn, chứng từ và thông tin truy xuất rõ ràng.

2. Mở phòng chẩn trị YHCT khác với mở tiệm thuốc

Phòng chẩn trị YHCT là cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, không đơn thuần là điểm bán hàng. Y sĩ muốn khám, kê đơn hoặc thực hiện kỹ thuật chuyên môn phải có giấy phép hành nghề còn hiệu lực, đăng ký hành nghề tại cơ sở và chỉ làm những công việc thuộc phạm vi hành nghề được phê duyệt. Danh mục kỹ thuật của y sĩ YHCT được xác định theo quy định chuyên môn của Bộ Y tế, không được suy rộng chỉ dựa vào nội dung từng học ở trường.

Điều 52 Nghị định 96/2023/NĐ-CP cho phép người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật của phòng chẩn trị là bác sĩ YHCT, bác sĩ chuyên khoa YHCT, y sĩ có phạm vi hành nghề YHCT hoặc lương y. Tuy nhiên, người phụ trách còn phải đáp ứng điều kiện chung: hành nghề toàn thời gian tại cơ sở, có phạm vi phù hợp và thông thường có thời gian hành nghề tối thiểu 36 tháng ở phạm vi đó. Phòng chẩn trị cũng phải được cấp giấy phép hoạt động, bảo đảm cơ sở vật chất, thiết bị, nhân sự và các yêu cầu an toàn tương ứng với danh mục kỹ thuật đăng ký.

Phòng chẩn trị YHCT là cơ sở khám chữa bệnh và phải được cấp phép hoạt động.

Ảnh: Los Muertos Crew / Pexels

Cơ sở khám chữa bệnh bằng YHCT được cân, bốc thuốc cổ truyền theo bài thuốc hoặc đơn thuốc để sử dụng và bán lẻ theo đơn ngay tại chính cơ sở theo Điều 70 Luật Dược. Quyền này gắn với hoạt động chuyên môn đã được cấp phép, không đồng nghĩa phòng chẩn trị có thể kinh doanh tự do mọi sản phẩm như một cửa hàng bán lẻ độc lập. Việc kê đơn, chế biến, bào chế, lưu hồ sơ và kiểm soát chất lượng phải tuân thủ quy định chuyên ngành.

Y sĩ YHCT cần đặc biệt tránh mô hình vừa treo biển khám bệnh, vừa bán thuốc nhưng chỉ đăng ký hộ kinh doanh thông thường. Đăng ký kinh doanh không thay thế giấy phép hành nghề của cá nhân, giấy phép hoạt động của phòng chẩn trị hoặc giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược. Nếu cùng một địa điểm có cả hoạt động khám chữa bệnh và bán lẻ độc lập, hồ sơ pháp lý, khu vực chuyên môn, nhân sự và phạm vi hoạt động phải được thiết kế, thẩm định phù hợp.

3. Lộ trình phù hợp cho y sĩ trung cấp YHCT

Trước khi đầu tư, y sĩ nên chọn một trong hai hướng chính. Hướng thứ nhất là kinh doanh chuyên bán lẻ dược liệu, thuốc dược liệu và thuốc cổ truyền. Hướng này yêu cầu hoàn thiện điều kiện hành nghề dược, thực hành chuyên môn, mặt bằng, bảo quản và hồ sơ kinh doanh dược. Hướng thứ hai là mở phòng chẩn trị để khám chữa bệnh trong phạm vi YHCT, sau đó cung ứng thuốc theo đơn tại chính cơ sở nếu đáp ứng các điều kiện liên quan.

Văn bằng, thời gian thực hành và phạm vi đăng ký cần được kiểm tra trước khi đầu tư.

Ảnh: Mikhail Nilov / Pexels

Hồ sơ và lộ trình nên được rà soát theo các nhóm sau:

• Kiểm tra tên văn bằng, trình độ, ngày cấp và khả năng áp dụng quy định chuyển tiếp.
• Xác nhận thời gian thực hành bằng tài liệu hợp lệ tại cơ sở đủ điều kiện.
• Xin chứng chỉ hành nghề dược nếu đứng tên chuyên môn cho cơ sở bán lẻ chuyên biệt.
• Xin giấy phép hành nghề khám chữa bệnh và đăng ký phạm vi YHCT nếu mở phòng chẩn trị.
• Chuẩn bị đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược hoặc giấy phép hoạt động khám chữa bệnh tương ứng.
• Thiết lập quy trình mua hàng, bảo quản, truy xuất nguồn gốc, lưu hồ sơ và xử lý sản phẩm không đạt chất lượng.

Cần thận trọng với các sản phẩm được giới thiệu là “thuốc gia truyền”, thực phẩm bảo vệ sức khỏe hoặc dược liệu xách tay. Tên gọi dân gian không quyết định chế độ pháp lý của sản phẩm. Một mặt hàng được quản lý là thuốc phải có hồ sơ lưu hành phù hợp; thực phẩm bảo vệ sức khỏe không được quảng cáo hoặc tư vấn như thuốc chữa bệnh. Với dược liệu như gừng, tên khoa học thường dùng là Zingiber officinale, hay nghệ là Curcuma longa, việc ghi đúng tên vẫn không thay thế yêu cầu về nguồn gốc, chất lượng và giấy tờ kinh doanh.

Tóm lại, y sĩ YHCT có thể mở cơ sở chuyên bán lẻ dược liệu, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền hoặc có thể phụ trách phòng chẩn trị khi đáp ứng đầy đủ điều kiện tương ứng. Y sĩ trung cấp không được dùng riêng văn bằng này để đứng tên nhà thuốc bán thuốc hóa dược. Trước khi nộp hồ sơ, nên đối chiếu quy định đang có hiệu lực và trao đổi với cơ quan y tế có thẩm quyền tại địa phương, bởi chỉ một khác biệt về tên văn bằng, thời gian thực hành hoặc phạm vi đăng ký cũng có thể làm thay đổi kết quả thẩm định.

Nếu Tú đang cần định hướng học YHCT, hoàn thiện điều kiện hành nghề hoặc lựa chọn mô hình cơ sở phù hợp, liên hệ Ms. May 0949025998 để được trao đổi thêm. Nội dung tư vấn hướng nghiệp không thay thế ý kiến pháp lý, thủ tục hành chính hoặc tư vấn y tế từ cơ quan và người có thẩm quyền.